سبط ابن الجوزي ( مترجم : محمدرضا عطائى )
45
تذكرة الخواص ( شرح حال و فضائل خاندان نبوت ) ( فارسي )
از تو پذيرفتيم و به ما امر كردى هر شبانه روز پنج نوبت نماز بخوانيم و ماه رمضان را روزه بگيريم و حج خانه خدا را به جا آوريم و زكات مالهايمان را بپردازيم همهء اينها را از تو قبول كرديم ( 1 ) سپس به اينها راضى نشدى تا اين كه دستهاى پسر عمويت را بالا بردى و او را بر همه برترى دادى و گفتى : « هر كس را كه من مولاى اويم ، اين على مولاى اوست » آيا اين مطلب از طرف خود تست ؟ يا از جانب خدا ؟ رسول خدا ( ص ) در حالى كه چشمانش سرخ شده بود ، فرمود : « سوگند به خدايى كه جز او خدايى نيست اين مطلب از طرف خداست نه از خود من ! ( اين عبارت را سه مرتبه تكرار كرد ) » حرث ، با شنيدن سخنان پيامبر از جا برخاست در حالى كه مىگفت : خداوندا اگر آنچه را كه محمد ( ص ) مىگويد راست است سنگى از آسمان بر ما نازل كن ! يا عذاب دردناكى بر ما فرود آور ! راوى مىگويد : به خدا سوگند حرث هنوز به شترش نرسيده بود كه سنگى از طرف آسمان فرود آمد و بر فرقش خورد و از نشيمنگاهش به در آمد و در حال بمرد و اين آيه نازل شد : « سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ » « 1 » . ( 2 ) اما دربارهء اين جملهء پيامبر ( ص ) : « هر كه من مولاى اويم » دانشمندان زبان عرب ، گفتهاند : واژهء مولى به چند معنى آمده است : 1 - به معنى مالك و از آن جمله است آيهء مباركه : « ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا عَبْداً مَمْلُوكاً لا يَقْدِرُ عَلى شَيْءٍ . . . وَ هُوَ كَلٌّ عَلى مَوْلاهُ » « 2 » يعنى : بر صاحب و مالك برده . 2 - به معناى آقا و مالك بردهاى كه برده را آزاد كند . 3 - به معناى بردهاى كه از قيد بردگى آزاد شده است . 4 - به معناى ياور ، از اين قبيل است آيهء شريفه : « ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ أَنَّ
--> ( 1 ) معارج ( 70 ) آيهء 1 و 2 : سائلى از عذاب حتمى پرسيد ، ( پاسخ داديم ) بر كافران است و هيچ كس از آنان دفع نتواند كرد . ( 2 ) نحل ( 16 ) آيهء 75 : خداوند مثالى زده : بردهء مملوكى راى كه قادر بر هيچ چيز نيست و انسان ( با ايمانى ) را كه رزق نيكو به او بخشيده است ، و او پنهان و آشكار از آنچه خدا به او داده انفاق مىكند ، اين دو نفر يكسانند . . . و قادر بر هيچ كارى نيست . . . . . . جملهء « و هو كل على مولاه » در آيهء بعدى است كه در متن قسمتى از آن محذوف است - م .